Sıkça Sorulan Sorular

Diyelim ki arşive yeni bir soru ekleniyor ve yazan kişi cevabın altına bir meta-analiz künyesi koyuyor.

Kanıt düzeyi uygulama çalışırken hesaplanmaz; içerik dosyasında sorunun yanına yazılır ve uygulama onu okuyup rozete çevirir.

Düzeyi uygulamanın kendisi çıkarsaydı, aynı içerik iki sürümde iki farklı rozet alabilirdi. Bunun yerine düzey içeriğin bir parçasıdır ve iki ayrı kural onu denetler. Birinci kural: A, B ya da C düzeyindeki bir soruda kaynak künyesi listesi boş olamaz. İkinci kural: kaynaksız düzeydeki bir soruda kaynak türü de “kaynaksız” olmak zorundadır. Bu iki kural hem tek bir sorunun kendi doğrulamasında hem de tüm arşivi tarayan bir kapıda çalışır; kapı içerik dosyasını satır satır gezer ve ihlal eden sorunun kimliğini isim isim rapor eder. Yani rozet bir görsel süs değil, bir sözleşmedir.

Rozete bakarken “bu harfi kim koydu” diye düşünme. Harf, kaynak künyesiyle birlikte gelmek zorunda; ikisi ayrı düşemez.

Buna sistemde “içerik doğrulama kapısı” (content gate) denir.

Diyelim ki bir soru “tıbbi danışmanlık gerekir” seviyesine konuyor ama uyarı bayrağı açılmayı unutuluyor.

Böyle bir soru geçersiz sayılır: yüksek sağlık riski ve tıbbi danışmanlık seviyelerinde uyarı bayrağı zorunludur.

Risk seviyesi rozeti çizer, uyarı bayrağı ise kart içindeki sarı şeridi çizer. İkisi ayrı alan olduğu için biri açık biri kapalı kalabilirdi — o durumda kullanıcı rozeti görür, uyarı metnini görmezdi. Kural ikisini birbirine bağlar. Aynı mantık kategori tarafında da vardır: takviye kategorisindeki bir soruda takviye güvenlik bayrağı, hormon ve metabolizma kategorisindeki bir soruda hormon güvenlik bayrağı zorunludur. Böylece “Takviye” hızlı filtresine basan kullanıcı o kategorinin tamamını görmüş olur.

Sarı uyarı şeridi ile kırmızı risk simgesi birlikte gezer. Birini gördüğün yerde diğerini de beklemelisin.

Buna sistemde “çapraz alan tutarlılık kuralı” denir.

Diyelim ki uygulamanı İngilizceye aldın ve SSS ekranını açtın. Sorular Türkçe geldi.

İçerik uygulamanın içine gömülü bir dosyadan okunur; İngilizce dosya gemide yoksa Türkçeye sessizce düşülür.

Arşiv uygulamayla birlikte gelen bir veri dosyasında durur ve internet bağlantısı olmadan da açılır. Ekran hangi dosyayı isteyeceğini uygulamanın diline bakarak seçer; İngilizce istendiğinde dosya bulunamazsa hata gösterilmez, kanonik Türkçe dosya yüklenir. Bunun sebebi çeviri programının aşamalı ilerlemesi: yarım çevrilmiş bir arşiv göstermek yerine tam Türkçe arşiv gösterilir. Dosya okuma işi ekranın kendisinde değil, arkasındaki bir kapının ardındadır — o kapı sayesinde ekran, dosyanın gerçekten okunup okunmadığından bağımsız test edilebilir ve içerik yarın bir sunucudan gelmeye başlarsa ekran hiç değişmez.

SSS uçakta ve çevrimdışı çalışır. İngilizce arayüzde Türkçe cevap görmen bir hata değil, çeviri tamamlanana kadarki bilinçli davranıştır.

Buna sistemde “veri kapısı” (gateway / repository boundary) denir.

Diyelim ki içerik dosyasına yanlışlıkla aynı kimlikle iki soru girdi.

İlk giren listeye alınır, ikincisi atlanır ve kimliği ayrı bir kopya listesine yazılır.

Aynı kimlikten iki kayıt olsaydı, bir soruya bağlantı verildiğinde hangisinin açılacağı belirsiz olurdu — komşu soru bağları da yanlış hedefe giderdi. Bu yüzden kimlik tekilliği yükleme anında zorlanır. Atılan kayıt sessizce yok sayılmaz, kimliği kayıt altına alınır; böylece içerik tarafında düzeltilebilir. Ardından tüm liste kimliğe göre sıralanır ve her açılışta aynı sırayla gelir.

Bu senin ekranında görünmez, ama sonucu görünür: bir soruya verdiğin bağlantı her zaman aynı cevabı açar.

Buna sistemde “kimlik tekilliği” (id uniqueness) denir.

Diyelim ki “Başlangıç” çipine bastın, sonra sağdaki “Antrenman” kategorisine bastın. Başlangıç çipi kendiliğinden söndü.

Aynı anda yalnız bir işaret çipi ya da bir kategori çipi açık kalabilir; ikisi bir arada tutulmaz.

İkisi aynı anda açık kalsaydı ekranda iki dolu çip görünür ve boş sonuç geldiğinde hangisinin daralttığı anlaşılmazdı. Tek çip kuralı, sonucu tek bir sebebe bağlar. Arama kutusu bu kuralın dışındadır: yazdığın kelime açık çiple birlikte çalışır, yani “Takviye” çipi açıkken arama yalnız takviye sorularının içinde arar.

İki koşulu birlikte uygulamak istiyorsan biri çip biri arama olsun. İki çip birlikte çalışmaz.

Buna sistemde “tek seçim kuralı” (single-select) denir.

Diyelim ki SSS ekranından çıkıp ana ekrana döndün, sonra tekrar SSS'e girdin.

Arşiv yeniden yüklenir; önceki girişten kalan bir kopya kullanılmaz.

Yükleme durumu ekranla birlikte doğar ve ekran kapanınca ölür. Kalıcı bir kopya tutulsaydı, uygulama dili değiştiğinde ya da içerik güncellendiğinde eski arşiv ekranda kalırdı. Ayrıca üst üste binen yüklemeler için bir sıra bekçisi vardır: hata ekranındaki “tekrar dene” düğmesine iki kez basıldığında geç dönen eski yükleme yeni sonucun üstüne yazamaz.

Aramanı ve filtreni ekrandan çıkarken kaybedersin — bu bir hata değil, taze içerik garantisinin bedelidir. Uzun bir aramayı bitirmeden ekrandan çıkma.

Buna sistemde “otomatik atılan ekran durumu” (autoDispose) denir.

Diyelim ki bir sorunun uzun cevabı içerik tarafında henüz yazılmadı ve sen o soruyu açtın.

Sayfa boş kalmaz; listede gördüğün kısa cevap uzun cevabın yerine geçer.

Boş bir cevap paneli kullanıcıya “bu soru cevapsız” izlenimi verirdi, oysa kısa cevap zaten mevcut ve doğrudur. Bu yüzden uzun cevap boşsa kısa cevaba düşülür. Aynı savunma kaynak kutusunda da vardır: künye listesindeki boş satırlar ayıklanır, geriye hiç künye kalmazsa kutu hiç çizilmez — boş başlıklı bir kutu göstermek yerine kutuyu göstermemek tercih edilir.

Kısa bir cevap sayfası gördüğünde içerik eksik değil, özet hâlindedir. Kaynak kutusu yoksa o cevap yayımlanmış bir çalışmaya değil iç kurala dayanıyordur.

Buna sistemde “savunmacı görüntüleme” (defensive rendering) denir.